Algemeen

Digitale lesbrief bij de Museon-les 'De kindertijd van opa en oma'

 

Hoe was het eigenlijk toen opa en oma nog klein waren? Droegen ze dezelfde kleding als jij nu doet? Speelden ze met hetzelfde speelgoed? En wat leerden ze op school? Keken ze eigenlijk ook tv?

In deze les maken de leerlingen kennis met de kindertijd van opa en oma; de jaren vijftig.

Bekijk dit filmpje met sfeerbeelden uit de jaren vijftig met de leerlingen voor het volgen van de museumles.

Doel van de lesbrief

Deze lesbrief is bedoeld ter voorbereiding en verwerking op de les 'De kindertijd van opa en oma' van het Museon. Deze les is voor groep 3 en 4.

De leerlingen maken kennis met het leven in de jaren vijftig, de tijd dat hun opa's en oma's kinderen waren. Wat zijn de verschillen met nu en welke dingen zijn hetzelfde gebleven? In deze les komen de begrippen tijd, meten en geschiedenis aan bod. In deze lesbrief vindt u verschillende suggesties als voorbereiding en verwerking van deze les op school.

Deze lesbrief kan op het digibord getoond worden. U kunt de leerlingen stukjes laten voorlezen of zelf de benodigde informatie eruit halen en dat verder aan de leerlingen vertellen. De afbeeldingen, filpmjes en interactieve opdrachten zijn geschikt om met de hele klas te bekijken of te maken.

Structuur van de lesbrief

Voorbereiding

In dit onderdeel staan verschillende suggesties ter voorbereiding van de museumles op school. Op deze manier maken de leerlingen alvast kennis met het onderwerp van de museumles.

In het Museon

In dit onderdeel wordt kort uitgelegd wat de leerlingen gaan doen tijdens de museumles en wat de doelen van deze les zijn.

Verwerking

In dit onderdeel staan verschillende suggesties voor verwerking van de museumles op school.

Themaproject

Tover uw klaslokaal om in een klaslokaal uit de jaren vijftig, met alle bijbehorende elementen. Denk aan schooluniformen, liedjes en spelletjes van toen, het leesplankje, kroontjespennen en inktlappen. Hier vindt u verschillende ideeën voor een project over de school van vroeger.

Boeken

Hier vindt u een aantal suggesties voor boeken over het onderwerp van de museumles.

Links

Voor meer informatie en links naar websites over het onderwerp van de musemles, kunt u hier terecht.

Inhoud museumles

Een vrolijke les over de begrippen tijd, meten en geschiedenis, met de voorwerpen die opa's en oma's gebruikten toen zij kind waren.

Dee leerlingen gaan aan de slag met verschillende opdrachten, reken- en meetvragen en taalspelletjes. Ze maken hierbij gebruik van historische voorwerpen, zoals een leesplankje, een draaitelefoon, een balans en een typemachine.

Bij de les hoort ook een boekje dat thuis of bij opa en oma voor veel plezier en herkenning zal zorgen.

Voorbereiding

Met de volgende vijf paragrafen kunt u de leerlingen alvast voorbereiden en in de sfeer van de jaren vijftig brengen.

In de museumles staan vijf thema's centraal; wonen en huishouden, winkelen, school, spelen en vrije tijd en elektronica.

In de voorbereiding vindt u per thema een aantal foto's, sfeerbeelden en filmpjes. Hiermee kunt u de leerlingen alvast een kijkje laten nemen in de kindertijd van opa en oma.

Wonen en huishouden

Huishouden

Moeder en twee dochters bakken pannenkoeken.
Moeder en twee dochters bakken pannenkoeken.
De natte was door de wringer heen halen.
De natte was door de wringer heen halen.

Wonen

In de jaren vijftig onstonden de eerste nieuwbouwwijken.
In de jaren vijftig onstonden de eerste nieuwbouwwijken.

Winkelen

In de jaren vijftig waren er nog geen supermarkten, maar deed je de boodschappen bij de kruidenier. Kijk maar eens naar dit filmpje om te zien wat je daar allemaal kon kopen.

Kopen aan de deur

Er werd ook veel aan de deur gekocht. De melkboer kwam bijvoorbeeld langs de deuren met melk, vla en yoghurt.
Er werd ook veel aan de deur gekocht. De melkboer kwam bijvoorbeeld langs de deuren met melk, vla en yoghurt.
Ook de kolenboer kwam een aantal keer per jaar langs om de voorraad kolen voor de kachel aan te vullen. De kolen werden per zak verkocht.
Ook de kolenboer kwam een aantal keer per jaar langs om de voorraad kolen voor de kachel aan te vullen. De kolen werden per zak verkocht.

School

Twee aan twee in rijen in de klas en bidden voor de les.
Twee aan twee in rijen in de klas en bidden voor de les.

Wat leerde opa en oma op school? Bekijk dit filmpje en je komt het te weten.

Op de foto met de hele eerste klas (nu groep 3).
Op de foto met de hele eerste klas (nu groep 3).

Spelen en vrije tijd

Hoelahoepen was de grote rage in 1958.
Hoelahoepen was de grote rage in 1958.
Een groepje hangjongeren, beter bekend als nozems.
Een groepje hangjongeren, beter bekend als nozems.
Alle buurtkinderen mochten meerijden met de kar van de voddenboer.
Alle buurtkinderen mochten meerijden met de kar van de voddenboer.

Elektronica

Met het hele gezin naar de radio luisteren.
Met het hele gezin naar de radio luisteren.
De eerste televisies maakten in de jaren vijftig ook hun intrede in de huiskamer
De eerste televisies maakten in de jaren vijftig ook hun intrede in de huiskamer
Maar platen draaien bleef ook nog steeds een geliefde bezigheid.
Maar platen draaien bleef ook nog steeds een geliefde bezigheid.

In het Museon

Wat gaan de leerlingen doen?

In deze vrolijke les staan de begrippen tijd en geschiedenis centraal, met daarbij de voorwerpen die opa's en oma's gebruikten toen zij kind waren.

De les begint met het verhaal van Gijs en Jet, twee kinderen die in de jaren vijftig kind waren. Hoe ziet hun dag eruit? Het verhaal wordt geïllustreerd met verschillende voorwerpen uit die tijd, zoals een po, een teil, een grammofoonspeler, enz.

Daarna gaan de leerlingen in groepjes aan de slag met verschillende opdrachten, reken- en meetvragen en taalspelletjes. Ze maken hierbij gebruik van historische voorwerpen, zoals een leesplankje, een hoelahoep, een balans en een typemachine.

De les wordt afgesloten met een raadspelletje over geluiden van vroeger. Bij de les hoort ook een boekje dat thuis en bij opa en oma voor veel plezier en herkenning zal zorgen.

Doel van de museumles

Lesdoel: De leerlingen de kindertijd van opa en oma laten beleven.

Kerndoel 33: Rekenen/wiskunde > De leerlingen leren meten en leren rekenen met eenheden en maten, zoals bij tijd, geld, lengte, omtrek, oppervlakte, inhoud, gewicht, snelheid en temperatuur.

Kerndoel 51: Oriëntatie op jezelf en de wereld > De leerlingen leren gebruik maken van eenvoudige historische bronnen en ze leren aanduidingen van tijd en tijdsindeling te hanteren.

Verwerking

In deze verwerking vindt u een aantal ideeën voor een themaproject over naar school gaan in de jaren vijftig. Tover uw klaslokaal om in een klaslokaal uit de jaren vijftig, met alle bijbehorende elementen. Denk aan schooluniformen, liedjes en spelletjes van toen, het leesplankje, kroontjespennen en inktlappen.

Themaproject

Neem de leerlingen mee naar de school van vroeger. Uw klas gaat terug in de tijd, voor zover dat kan met een smartbord in de klas. 

In de voorbereiding hebben de leerlingen al een filmpje gezien over hoe het op school was in de jaren vijftig. Maar het is natuurlijk veel leuker als ze dat zelf kunnen ervaren!

Klaslokaal

De kinderen zullen twee aan twee in rijen zitten, zullen ze moeten staan als ze antwoord geven en straf krijgen met ezelsoren.

'Schooluniform'

Het zou leuk zijn als de kinderen allemaal hetzelfde gekleed zouden zijn, zodat het net lijkt alsof ze een uniform aan hebben. Het zou dan gaan om een donkere broek of rokje en een wit shirt of witte blouse. Dames een paardenstaart of twee vlechten als dat kan.

Meer ideeën

In de volgende paragrafen vindt u meer ideeën voor een project rondom de school van vroeger. U vindt hier knutselideeën, doe-ideeën, spelletjes voor op het schoolplein en liedjes, radio en televisie van toen.

Knutselideeƫn

Leitjes maken

In het begin van de twintigste eeuw werd op de meeste scholen gebruikt gemaakt van een leitje en een griffel om mee te schrijven. In de jaren vijftig werd op veel scholen al gebruik gemaakt kroontjespennen en schriften.

Maar het is toch leuk om uw leerlingen te laten ervaren hoe het is om op een leitje te schrijven.

Leitjes zijn makkelijk zelf te maken. Bijvoorbeeld door een houten plankje te beschilderen met schoolbordverf en daarbij de randen ongeschilderd te laten. Als het goed droog is, kunnen de leerlingen hier met krijt op schrijven.

Maak een inktlap

Een inktlap bestaat uit een aantal op elkaar genaaide stukjes katoen of ander fijngeweven materiaal, waarmee men tot in de jaren 1960 een kroontjespen placht schoon te maken. Na het schrijven werd de pen schoon gemaakt met de inktlap.
 
Wat heb je nodig?

  • oude, gewassen materialen zoals lakens, zakdoeken (als het maar inkt opneemt).
  • knoop

Wat moet je doen?

Knip met een kartelschaar een aantal lapjes uit de stof. Stapel een aantal lapjes op elkaar en naai vast met een knoop aan de bovenkant in het midden of in één van de hoeken.

Schrijven met een kroontjespen

Vroeger werd er op school geschreven met een kroontjespen.

De leerlingen kunnen zelf proberen te schrijven met een kroontjespen. Op het werkblad zien ze hoe men vroeger schreef. Ze mogen het overtrekken of proberen het na te schrijven.

 

Voorleesopa of oma

Nodig een aantal opa's en oma's uit om te komen voorlezen in de klas. Ze kunnen voorlezen uit moderne boeken of uit de boeken die zij vroeger lazen als kind.

Een aantal bekende boeken uit de jaren vijftig zijn:

  • Bolke de Beer
  • Arendsoog
  • Okkie pepernoot
  • Heidi en Peter
  • Saskia en Jeroen
  • Dik Trom
  • Wipneus en Pim

Bolke de Beer
Bolke de Beer
Dik Trom
Dik Trom

Schoolplein spelletjes

Kaatseballen

Bij kaatseballen moet je met twee of drie ballen om en om tegen de muur gooien en opvangen. Als je een bal laat vallen ben je af en mag de volgende.

Hinkelen

Je tekent een hinkelbaan met 10 vakken op de grond, 1 tot en met 5 aan één kant en 6 tot en met 10 aan de andere kant. Je begon 1 tot en met 5 boven elkaar, 6 naast 5 en 7 tot en met 10 naar beneden. Verder heb je nodig: een leeg schoensmeerdoosje gevuld met zand. Je mag dat doosje in nummer 1 gooien. Je moet wel zorgen dat het schoensmeerdoosje niet op een rand ligt, maar binnen de lijnen van dat nummer. Je moet dan op één been op nummer 1 heen gaan naar nummer 2, op 1 been verder gaan naar 2, 3 en 4, 5 en 6 mochten in elk vakje één voet tegelijkertijd hebben 7, 8,9 en 10 weer 1 been. Dan op één been terug van 10 tot 7 op één been, 6 en 5 weer elk één voet, 4, 3 en 2 op één been. Als je op 2 stond moest je op één been bukken om het schoensmeerdoosje uit 1 te pakken zonder te steunen op je handen.

Handstand tegen de muur 

Handstand tegen de muur als je alleen bent is niet zo moeilijk, maar het is een kunst om met zoveel mogelijk kinderen over elkaar heen te gaan. Als je dan de eerste bent, moet je het langst blijven staan op je handen. 

Elastieken

Dit kan je alleen spelen als je met minimaal 3 kinderen bent of met 2 kinderen en een paaltje waar je het elastiek omheen legt. De kinderen die in het elastiek staan, staan met benen een stukje uit elkaar, nummer 3 gaat allerlei sprongen verzinnen met het elastiek om je voeten heen. Als je uit dan uit het elastiek springt, moet het elastiek weer helemaal uit elkaar zijn. Zo niet dan ben je af.

Touwtje springen

Je neemt een stuk touw en het ene uiteinde nam je in rechterhand en het andere uiteinde in je linkerhand. Je zorgt dat je voor het touw staat zodat je met je armen kan draaien en je over het touw springt als het voor je voeten komt. Je kunt het ook met meerdere kinderen doen, je hebt dan een groter touw nodig. Twee kinderen draaien het touw tegelijkertijd dezelfde kant op en de 3e springt er dan overheen.

Tv en radio van vroeger

Tv van vroeger: Dappere dodo

Radio van vroeger: De bonte dinsdagavondtrein

Radio van vroeger: Het Marsmysterie (hoorspel)

Radio van vroeger: Paulus de boskabouter (hoorspel)

Liedjes zingen

Via onderstaande link vindt u heel veel verschillende jeugd en kinderliedjes uit de jaren vijftig. Leuk om met de leerlingen te oefenen en te zingen.

http://www.seniorplaza.nl/Liedjes_register.htm

Voorbeeldliedje

Bij dit liedje staan de leerlingen in een kring en doen per tijdstip de bewegingen mee.

Kwart voor ene, liep ik op mijn tenen
Hummehummehummehummehummetje

Kwart voor tweee, viel ik naar beneee
H

Kwart voor drieee, zat ik op mijn knieen
H

Kwart voor viere, liepen wij te zwieren
H

Kwart voor vijve, stonden wij te kijven
H

Kwart voor zesse, stonden wij te kletsen
H

Kwart voor zeve, stonden wij te beven
H

Kwart voor achte, stonden wij te wachten
H

Kwart voor nege, liepen we in de regen
H

Kwart voor tiene, stonden we te grienen
H

Kwart voor elve, dacht ik bij mezelve
H

Kwart voor twaalve, gingen ...we naar bed.

Dan zakte de hele kring in en ligt iedereen op de grond.

Boeken

Meer weten over de jaren vijftig? Lees en bekijk dan eens een van onderstaande boeken.  

Het grote jaren 50 boek ISBN 9040007101

Was het nu een periode van gezelligheid, warmte en geborgenheid? De tijd van rust, reinheid en regelmaat? Of overheerste het tekort aan woningen, de nasmaak van 'ons Indië' en de spanning van de Koude Oorlog? De jaren '50 lijken steeds populairder te worden. De ideeën van een saaie en onbenullige tijd zijn inmiddels achterhaald. Wat zouden de oorzaken daarvan kunnen zijn? Is het heimwee naar een tijd van zekerheden, waarin het gezag van overheid en kerk nog onaangetast was? Of is het besef gegroeid dat er wel grote
maatschappelijke veranderingen optraden die de basis legden voor onze huidige welvaart? Het Grote Jaren 50 Boek sluit aan bij de 'revival of the fifties' en brengt Nederland en de Nederlanders in beeld, met bekende en minder bekende foto's van vele fotografen,
in kleur en zwart-wit. Het gevoel en de sfeer van de jaren '50 komen weer tot leven.

De jaren '50 ISBN 9089891439

Het alledaagse leven van Nederlanders in de jaren vijftig, vastgelegd in honderden afbeeldingen. Met veel historisch fotomateriaal. Met illustraties van een enorme hoeveelheid voorwerpen uit die tijd: speelgoed, keukengerei, voedingsmiddelen, auto's, advertenties, damesbladen, strips, kinderboeken, huisraad, mode, muziek, radio, rookwaar, snoep, enzovoort, enzovoort. En met vele bekende merken en namen: Sunlightzeep, Kwatta-chocolade, Elizabeth Bas-sigaren, Schuco-autootjes, Trix-treintjes, Bazooka-plaatjes, Camping Bakkum, Biggles, Cissy van Marxvelt, Dick Bos, Piet Marée, Berini-brommer, de ULO enzovoort, enzovoort.

Links

Meer informatie over de jaren vijftig? Kijk dan eens op onderstaande sites.

  

http://www.seniorplaza.nl/Jaren50_Inleiding.htm

Op deze site vindt u heel veel informatie en ook een aantal afbeeldingen over de jaren vijftig.

 

http://www.geschiedenis24.nl/andere-tijden/afleveringen/2010-2011/Andere-Tijden-Special--De-andere-jaren-vijftig.html 

Andere Tijden aflevering over de jaren vijftig

 

http://entoen.nu/televisie

Hier vindt u informatie over de opkomst van de televisie en de impact daarvan op de samenleving

 

http://www.kwaad.net/Radio.html 

Luister naar verschillende radio fragmenten uit de jaren dertig, veertig en vijftig.

 

http://www.nps.nl/nps/radio/supplement/99/soundscapes/bibliotheek/

Luister naar de geluiden van vroeger.

Het Museon

Bij deze les zijn nodig:

  • digitaal schoolbord
  • mogelijkheid tot afspelen van filmpjes
  • mogelijkheid tot openen van pdf bestanden
Je naam typen op de typemachine
Bij de kruidenier
Woorden maken op een leesplankje
Leitje
Inktlap
Kroontjespen
Letterkaart
Arendsoog
Wipneus en Pim
Hinkelen
Touwtje springen
Spelen op straat