Algemeen

Digitale lesbrief, voorbereidings- en verwerkingsmateriaal bij de Museon-les 'Spoorzoeken' voor groep 5 en 6.

Laat de leerlingen kennismaken met spoorzoeken. Wat zijn sporen? Hebben sporen een functie? Wie laten er allemaal sporen achter en hoe zien die sporen eruit? Wat kun je aan de hand van die sporen te weten komen?

 

Pootafdruk van een das
Pootafdruk van een das

Doel van de lesbrief

De lesbrief is bedoeld ter voorbereiding op en verwerking van de les 'Spoorzoeken' van het Museon. De les is voor groep 5 en 6.

Wat kunnen sporen ons vertellen? Dat gaan de leerlingen uitvinden in deze les! Wat weten ze al van sporen en welk dier laat welke sporen achter? In de verwerking vindt u verschillende ideeën waarmee u in de klas aan de slag kunt gaan. Laat de leerlingen hun eigen vingerafdruk maken en goed bekijken. Zien ze dat hun vingerafdrukken anders zijn dan die van hun klasgenoten? En hoe pluis je eigenlijk een braakbal uit en wat vind je dan in zo'n braakbal?

Deze lesbrief kan op het digitaal schoolbord worden getoond. U kunt de leerlingen stukjes laten voorlezen of zelf informatie eruit halen en dat verder aan de leerlingen vertellen. De afbeeldingen, filmpjes en opdrachten zijn geschikt om met de hele klas te bekijken of te maken.

 

Bij deze les is ook individueel voorbereidings- en verwerkingsmateriaal beschikbaar:

Voorbereidingsmateriaal voor individueel gebruik door de leerling 

Verwerkingsmateriaal voor individueel gebruik door de leerling 

Structuur van de lesbrief

Voorbereiding
In dit onderdeel worden voorbereidingsmogelijkheden bij de museumles gegeven. Bij de les Spoorzoeken is dat bijvoorbeeld een interactieve quiz over de sporen die dieren achter laten. Weten de leerlingen wie welk spoor achter laat?  

In het Museon
In dit onderdeel wordt de leerlingen kort verteld wat ze gaan doen tijdens de museumles in het Museon.

Verwerking
In dit onderdeel staan suggesties voor verwerking op school van de museumles. Bijvoorbeeld het uitwerken van het verhaal van de vermiste dame of het zelf op zoek gaan naar dierensporen. En hoe maak je je eigen vingerafdrukken? Of ga met de leerlingen braakballen uitpluizen.

Leessuggesties
In dit onderdeel vindt u een aantal suggesties voor informatieve boeken voor de leerlingen.

Links
Wilt u meer weten over spoorzoeken, bekijk dan eens de websites die hier worden genoemd.

Voorbereiding

Klassikaal

Met de volgende vier paragrafen kunt u de leerlingen alvast een indruk geven van de verscheidenheid van sporen die dier en mens achterlaten. Wat weten ze eigenlijk al van sporen?

Individueel

U kunt de leerlingen ook zelfstandig de museumles laten voorbereiden. Hiervoor is een aparte lesmodule gemaakt. Klik hiervoor op onderstaande link.

Voorbereidingsmateriaal voor de leerling

Creatieve opdracht

Laat de leerlingen hun eigen fantasiedier maken.

Kan dit dier lopen, vliegen, kruipen of zwemmen? Is het een groot of een klein dier? Heeft het een vacht, veren, schubben of een schild? Ze kunnen het dier tekenen, schilderen, knippen en plakken of beschrijven.

Als ze dit allemaal bedacht hebben, maken ze ook de pootafdruk van dit dier. Hoe ziet de pootafdruk eruit? Denk daarbij goed aan hoe het dier er verder uit ziet. Een groot dier dat loopt op vier poten heeft een andere pootafdruk dan een klein diertje dat kruipt!

Laat dan de pootafdrukken rondgaan in de klas. Kunnen de andere leerlingen erachter komen hoe het dier beweegt, hoe groot het is en misschien wel wat voor soort dier het is?

Interactief digibordmateriaal

Hier vindt u interactief leerlingenmateriaal voor op het digibord.

     

Om te beginnen

Weten de leerlingen van welke dieren deze sporen zijn? Klik op de afbeelding om het spel te starten.

Informatieve filmpjes

Bekijk de drie filmpjes hieronder met de leerlingen voordat u met de klas naar het Museon komt.

Dieren hebben allerlei soorten huiden. Hoe ziet zo'n huid of vacht eruit en hoe kun je hem herkennen? Handig om te weten voordat de leerlingen zelf gaan spoorzoeken.

Door goed te kijken naar sporen kun je achterhalen van welk dier ze zijn. Je vindt een stukje vacht of een beetje haar. Hoe kun je daaraan zien van welk dier het is? Bekijk dit filmpje samen met de leerlingen en kom erachter.

De leerlingen hebben er vast wel eens van gehoord: DNA. Maar wat is dat nu eigenlijk en wat heeft de politie aan DNA? Dit filmpje geeft een korte uitleg.

Van wie zijn deze sporen?

Dieren laten heel veel verschillende sporen achter. Weten de leerlingen van welke dieren onderstaande sporen zijn?

Quiz

Hebben de leerlingen al een beetje kennis van dierensporen? Kijk dan eens of ze kunnen achterhalen van welk dier de onderstaande sporen zijn.

In het Museon

Wat gaan de leerlingen doen?

Wat een nare toestand, er is een mevrouw vermist en we weten niet wat er met haar is gebeurd!

Wel hebben we sporen gevonden. De Museondocent vraagt aan de leerlingen om als echte detectives te helpen het mysterie op te lossen. Wat is eigenlijk een spoor? Hebben sporen een functie? Wat vertellen sporen ons? Dieren laten veel sporen na: pootafdrukken, veren, haren, ontlasting, haarballen, braakballen, krab- en geursporen. Maar ... welke sporen laten mensen achter?

Na een korte cursus spoorzoeken gaan de leerlingen zelfstandig aan de slag om het raadsel van de vermiste vrouw op te lossen.

Doel van de museumles

Lesdoel: De leerlingen gaan spoorzoeken. Met behulp van sporenmateriaal krijgen zij inzicht in welke sporen er door mens en dier worden achtergelaten en welke conclusies je eraan kunt verbinden.

Kerndoel 40: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek. De leerlingen leren de eigen omgeving veel voorkomende planten en dieren onderscheiden en benoemen en leren hoe ze functioneren in hun leefomgeving.

Kerndoel 41: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek. De leerlingen leren over de bouw van dieren en over de vorm en functie van hun onderdelen.

Verwerking

Klassikaal

In de paragraaf 'Verhaal van de vermiste dame' vindt u ideeën om het verhaal van de vermiste dame, de jager en de weerwolf op verschillende creatieve manieren uit te werken, bijvoorbeeld door middel van een verhaal, tekening of toneelspel.

In 'Zelf zoeken naar sporen' kunnen de leerlingen zelf in de omgeving van de school op zoek gaan naar dierensporen.

In het onderdeel 'Sporenkaarten' vindt u een aantal links naar sporenkaarten. Deze zijn goed bruikbaar bij de opdracht 'Zelf zoeken naar sporen'.

In 'Braakballen uitpluizen' vindt u een handleiding om met de leerlingen braakballen uit te pluizen.

In het onderdeel 'Maak je eigen vingerafdruk' vindt u een filmpje en opdracht over het maken van vingerafdrukken en wat je daaraan allemaal kunt zien.

In het onderdeel 'Veren determineren' vindt u een quiz voor de leerlingen in het herkennen van vogelveren en wat de functie is van de veren.

Individueel

U kunt de leerlingen ook de individuele verwerkingsmogelijkheden zelfstandig laten doornemen. Hiervoor is een aparte lesmodule gemaakt. Klik hiervoor op onderstaande link.

Verwerkingsmateriaal voor de leerling

Verhaal van de vermiste dame

Tijdens de les hebben de leerlingen het verhaal van de vermiste dame gehoord. Er zijn natuurlijk veel creatieve manieren om dit verhaal verder uit te werken. Maak er bijvoorbeeld met de klas een toneelspel of een hoorspel van. Of laat de leerlingen zelf het verhaal schrijven, misschien wel met een ander einde of laat ze een mooie tekening erbij maken. Het kan allemaal!

Toneelspel ideeën

Het verhaal heeft twee perspectieven. De kant van de chique dame en haar belevenissen in het bos en de kant van de jager en zijn ervaringen met de 'weerwolf' die hij zogenaamd heeft neergeschoten. Beide verhaallijnen kunnen apart worden gespeeld of er kan één groot toneelspel van worden gemaakt.

Rolverdeling

  • chique dame
  • jager
  • 2 politie agenten
  • omwonenden van het bos
  • detective
  • gevangenis-bewaarders
  • ....zelf aan te vullen met andere rollen

Verhaal ideeën

Laat de leerlingen hun eigen versie van het verhaal van de vermiste dame maken. Wat zou er gebeurd kunnen zijn met de jager als hij echt een weerwolf had gezien en neergeschoten? Of als de vrouw niet zo geschrokken was van de loop van het geweer? Of als ze geen bontjas droeg? Alles is mogelijk in hun eigen versie.  

Zelf zoeken naar sporen

Op het schoolplein en in de omgeving van de school zijn misschien ook wel sporen van dieren te vinden. Ga met de leerlingen op zoek naar deze sporen. Kijk wat ze kunnen vinden en wat die sporen dan vertellen?

Laat de leerlingen van het gevonden spoor een kort werkstukje maken met daarin van wie het spoor is en wat er is af te leiden uit dit spoor.

Bundel tot slot alle werkstukje of doe de werkstukjes in een grote multomap. Hiermee heeft u met de klas een eigen sporengids gemaakt.

 

Tip: gebruik om de sporen te herkennen de links onder het kopje 'Sporenkaarten'.

 

   

Sporenkaarten

Als de leerlingen een spoor van een dier vinden, willeb ze natuurlijk graag weten welk dier dat spoor heeft achtergelaten. Er zijn heel veel sporenkaarten beschikbaar om het spoor dat ze gevonden hebben te vergelijken met sporen waarvan bekend is welk dier ze heeft achtergelaten. In de Museonles hebben de leerlingen hier al mee gewerkt.

 

Hieronder vindt u een aantal links naar online sporenkaarten van pootafdrukken, braakballen, dierensporen en uitwerpselen.

www.educatheek.nl/Zoekplaat-Pootafdrukken_50.html       

www.educatheek.nl/Zoekplaat-Diersporen_64.html

www.geolution.nl/dieren/sporen.htm

http://www.diersporen.info/index.php?sleutel=&dier=#resultaten

 

Braakballen uitpluizen

U kunt via de kinderboerderij, de boswachter, een valkenier of zelfs via Marktplaats aan braakballen komen. Maar zelf zoeken kan natuurlijk ook. En is nog leuker ook.

Braakballen kun je op verschillende plekken vinden. Ze liggen onder de plekken waar uilen slapen, zoals in schuren, bossen of in een boomgaard. Een 'uilen'-boom herken je gemakkelijk aan de witte strepen poep op de stam!

Werkwijze

1. Leg de braakbal tien minuten in een schaaltje met lauw water.

2. Probeer de braakbal voorzichtig uit elkaar te halen. Probeer het haar en de veertjes van de botjes te scheiden. Maak de botjes schoon met een penseel.

3. Kijk welke botjes dezelfde vorm hebben. Leg ze bij elkaar. Vergelijk ze met de kaart.


Kunnen de leerlingen zien wat de uil gegeten heeft?

Maak je eigen vingerafdruk

Laat de leerlingen hun eigen vingerafdruk maken.

Rol zwarte verf op een papier heel goed uit. Let op: je hebt maar een heel dun laagje verf nodig. Laat daarna de leerlingen hun vinger op het zwarte vel doen en daarna op een leeg wit vel papier. Doe dit met elke vinger. Ze zijn tenslotte allemaal anders.

Vergroot dan de vingerfadrukken onder het kopieerapparaat. Laat de leerlingen ze goed bekijken. Laat ze daarna hun vingerafdrukken vergelijken met de patronen hieronder. Wat voor patronen hebben zij?

Veren determineren

Een vogel herken je aan het feit dat hij op bijna zijn hele lijf veren heeft. Maar wat doen die veren eigenlijk? Bekijk het filmpje en leer alles over veren.

Leessuggesties

Meer weten over spoorzoeken? Lees dan ook eens deze boeken.

Spoorzoeken Lisak, F ISBN 9054833661

In dit boekje staan de sporen beschreven die dieren in de natuur achterlaten. Er zijn twee soorten sporen: de prenten die dieren op de grond achterlaten en de restanten (afgeknaagde dennenappels, losse veren) die je vindt nadat ze zijn voorbijgekomen. Het helpt je ze te herkennen.

Speuren naar sporen Lange, M ISBN 9058780376

Pootafdrukken in het zand of in de sneeuw, aangevreten dennenappels en beuken-nootjes, veren, schelpen op het strand. Het zijn allemaal sporen die dieren hebben achtergelaten. Wanneer je weet waar je op moet letten, kun je ook de dieren vinden die deze sporen hebben achtergelaten. Een boek voor speurneuzen en dieren-liefhebbers!

Ik laat sporen achter Renne ISBN 9068226436

Elk dier laat sporen achter. Waarom? En welke sporen? In dit boek vind je veel voorbeelden van zoogdieren, vogels, insecten en reptielen. Zo krijg je een helder beeld van de sporen die dieren kunnen achterlaten en waarom ze dat doen.

Speuren naar sporen Schutten, J.P ISBN 9020606263

Een lijk, een mes en een heleboel bloed. Dat kan niet missen: hier is duidelijk een moord gepleegd. Of toch niet? Misschien is er wel sprake van zelfmoord. Of een ongeluk... Dat moet je eerst uitzoeken. Wie is de dode? Wanneer is het gebeurd? En waarom? Allemaal belangrijke vragen die onmisbaar zijn in de zoektocht naar het antwoord op die ene, allerbelangrijkste vraag. De vraag die politieagenten, rechercheurs, sporenanalisten, patholoog-anatomen en al die andere mensen die de zaak onderzoeken bezighoudt: wie heeft het gedaan? De kleinste details kunnen naar de dader leiden. Een haar, een voetafdruk of zelfs maar een piepklein pluisje. Altijd al willen weten welke verschillende oplossingsmethoden en -technieken er worden gebruikt om een misdaad mee op te lossen? In Speuren naar sporen lees je het allemaal!

Links

Meer informatie over sporen van mensen en dieren? Kijk dan eens op onderstaande sites.


www.wildzoekers.nl/uilenmuizen/index2.html 

Een spel waarbij je virtueel drie uilenballen uitpluist en daarna de gevonden botjes op de juiste plek in het muizenskelet legt. Kun je daarna aan de botjes zien welke soort muis jouw uil heeft gegeten? Tijd is hierbij ook belangrijk, want highscores worden bijgehouden!

Museon

Bij deze les zijn nodig:

  • Digitaal schoolbord
  • Mogelijkheid tot openen van pdf-bestanden 
  • Mogelijkheid tot afspelen van filmpjes met geluid
Fantasie dieren
Doos met bewijzen over de vermiste dame
Sporen onderzoeken
Lossen jullie de zaak van de vermiste dame op?
Voorbeeld van een sporengids

Benodigdheden

  • een braakbal
  • een schaaltje met lauw water
  • twee lange satéprikkers of pincetten
  • een penseel
  • eventueel een vergrootglas
Materialen die de politie gebruikt om vingerafdrukken te nemen