Algemeen

Digitale lesbrief bij de Museon-les 'Laat je tanden zien!'

      

Alle kinderen van groep 3 en 4 wisselen hun melkgebit voor 'grote-mensentanden'. In deze les ontdekken de leerlingen hoe verschillend tanden en kiezen kunnen zijn.

Bekijk met de leerlingen hieronder alvast dit filmpje over het gebit om de les in de klas te introduceren.

Doel van de lesbrief

Deze lesbrief is bedoeld ter voorbereiding en verwerking op de les 'Laat je tanden zien!' van het Museon. Deze is bedoeld voor groep 3 en 4.

De leerlingen leren op een andere manier te kijken naar tanden. Ze zijn op een leeftijd dat ze aan het wisselen zijn. Maar hoe zit dat eigenlijk bij dieren? Hebben dieren ook tanden en waar gebruiken ze die dan voor? En wisselen dieren ook hun tanden? In de voorbereiding wordt een indruk gegeven van dierentanden, mensentanden en het wisselen bij dieren en mensen.

De verwerking bekijkt tanden vanuit verschillende invalshoeken. U vindt er bijvoorbeeld spreekwoorden met tanden en tanden in verschillende culturen. Ook kunnen de leerlingen hier ontdekken of ze weten wat wat bepaalde dieren eten en wat voor tanden ze daarvoor nodig hebben.

Deze digitale lesbrief kan op het digibord getoond worden. U kunt de leerlingen kleine stukjes tekst zelf laten lezen of er zelf de informatie uit halen en verder aan de leerlingen vertellen. De afbeeldingen. filmpjes, opdrachten en animaties zijn geschikt om met de hele klas te maken of te bekijken.

Structuur van de lesbrief

Voorbereiding
In dit onderdeel wordt het onderwerp 'tanden' op een simpele wijze met afbeeldingen en filmpjes geïntroduceerd aan de leerlingen. 

In het Museon
In dit onderdeel wordt kort verteld wat de leerlingen gaan doen tijdens de les in het Museon en wat de doelen van de museumles zijn.

Verwerking
In dit onderdeel vindt u suggesties voor verwerking op school. Dit is zowel interactief digibordmateriaal als extra informatie over tanden. Op deze manier kan het onderwerp na de museumles op school worden verdiept. 

Leessuggesties
In dit onderdeel vindt u een aantal suggesties voor boeken (voor de leerlingen en/of de leerkracht).

Links
Voor meer informatie en links naar websites over het onderwerp van de les kunt u hier terecht.

Voorbereiding

Met de volgende drie onderdelen kunt u de leerlingen klassikaal voorbereiden op de Museon-les 'Laat je tanden zien!'. Wat doen dieren met hun tanden en hoe zien ze eruit? Waarom wisselen kinderen hun melkgebit voor een blijvend gebit? Wisselen dieren eigenlijk ook hun tanden?

Dierentanden

Net als wij hebben de meeste dieren tanden. Kijk met de leerlingen eens goed naar de dieren die hier te zien zijn. Kunnen ze de tanden zien?

Waarvoor gebruiken dieren hun tanden? Wat kun je allemaal zien aan deze tanden? En hoe zit dat met het verzorgen van dierentanden? Moeten bijvoorbeeld honden ook hun tanden poetsen? De antwoorden hierop krijgen de leerlingen in de museumles.

De dieren op deze pagina zullen de leerlingen in het Museon ook tegenkomen.

Allosaurus
Allosaurus

Wisselen bij mensen

Kinderen beginnen rond hun zevende met het wisselen van hun melktanden. In plaats ervan krijgen ze een blijvend gebit. 

Een blijvende tand lost als het ware de wortels van de melktand op. Hierdoor raakt de melktand los en valt uit. De blijvende tand komt ervoor in de plaats.

 

Dit filmpje laat zien dat een melkgebit minder tanden en kiezen heeft dan een blijvend gebit en waarom mensen hun tanden wisselen.  

Wisselen bij dieren

Weten de leerlingen dat zij niet de enigen zijn die hun tanden wisselen? Veel dieren doen dat ook! Kijk maar hieronder.

 

Hond


Net als mensen hebben honden een melkgebit en een blijvend gebit. Puppy's worden geboren zonder tanden, maar na 2 tot 4 weken komen de melktanden door. Als een puppy ongeveer 7 maanden oud is, heeft hij al een compleet blijvend gebit. Ook katten en paarden hebben eerst een melkgebit en krijgen daarna pas hun blijvend gebit.

 

Haai


Haaien hebben heel veel tanden, die in rijen achter elkaar staan. Als een tand uit de voorste rij afbreekt, dan wordt deze vervangen door een nieuwe tand uit de rij daarachter. Deze schuift dan een plaatsje naar voren. Sommige haaien hebben wel drie of vier rijen reservetanden. Je zult dus nooit een haai zonder tanden zien!

 

Olifant


Een olifant verslijt in zijn leven heel wat kiezen. Aan het begin van zijn leven heeft een olifant in elke kaakhelft zes kiezen. Met zijn kiezen vermaalt hij soms wel 200 kilo gras, takken, bladeren en schors per dag. De eerste kies in het rijtje wordt hierbij het meest gebruikt. Deze kies slijt dus heel snel. De andere kiezen schuiven langzaam naar voren. Erachteraan komt weer een nieuwe kies. 

 

Krokodil


Botte of gebroken tanden zijn voor krokodillen geen probleem, want zij gaan hun hele leven door met tanden wisselen. Op sommige plekken komt wel twee of drie keer per jaar een nieuwe tand door.

 

 

In het Museon

Wat gaan de leerlingen doen?

Alle kinderen van groep 3 en 4 hebben te maken met 'wisselen'. Ze krijgen een blijvend gebit. Maar weten de leerlingen dat een heleboel dieren dat ook doen? De olifant en de haai bijvoorbeeld, maar wel beide op hun eigen manier. 

Tanden en kiezen gebruik je vooral om te bijten en kauwen. Aan het gebit kun je zien wat je er precies mee kunt bijten en kauwen!

Wat eten wij? En wat eten andere dieren? Aan de hand van dierentanden en –kaken ontdekken de leerlingen hoe verschillend tanden en kiezen kunnen zijn. Ze ontdekken dat er vleeseters, planteneters en alleseters zijn. De leerlingen mogen dierengebitten voelen, tanden van verschillende dieren sorteren en met een spiegel hun eigen tanden en kiezen bekijken.

Doel van de museumles

Lesdoel: Op speelse wijze interesse bij de leerlingen kweken voor het eigen gebit en hen kennis laten maken met uiteenlopende diersoorten, hun voedsel en de verschillende aanpassingen van het gebit daarop.

Kerndoel 34: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Mens en samenleving. De leerlingen leren zorg dragen voor de lichamelijke gezondheid van henzelf en anderen.

Kerndoel 41: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek. De leerlingen leren over de bouw van dieren en mensen en over de vorm en functie van hun onderdelen.

Verwerking

In de volgende paragrafen vindt u verschillende klassikale verwerkingsmogelijkheden bij de Museon-les 'Laat je tanden zien!'. De verwerking bestaat uit twee onderdelen; interactief digibordmateriaal en extra informatie voor u als docent.

Het interactieve digibordmateriaal is voor de leerlingen en kan met uw hulp op het digibord in de klas worden gemaakt.

De extra informatie biedt mogelijkheden om het onderwerp van de museumles verder in de klas te behandelen.

Interactief Digibordmateriaal

De volgende twee paragrafen bevatten interactief leerlingenmateriaal voor op het Digibord.

Planten-, vlees- of alleseter?

In de les hebben de leerlingen geleerd dat ze aan de vorm van de tanden kunnen zien wat een dier eet. Weten ze wat deze dieren eten?

 

Extra informatie docent

Naast de informatie uit de museumles is er nog veel meer informatie beschikbaar over tanden. U vindt hier extra (achtergrond-) informatie om het onderwerp verder in de klas te behandelen.

Spreekwoorden over tanden

De Nederlandse taal bevat veel spreekwoorden en gezegdes over tanden, kiezen en kaken. Hieronder vindt u er een aantal. Leuk om in de klas te bespreken. Weten de leerlingen wat het spreekwoord of gezegde betekent?

 

Iets achter de kiezen hebben - Klaar zijn met iets.
Iets voor de kiezen krijgen - Iets vervelends moeten doen.
Iets kunnen missen als kiespijn - Niet blij zijn met iets.
Lachen als een boer die kiespijn heeft - Geforceerd lachen.

Je tanden laten zien - Laten merken dat je je goed kunt verdedigen.
Ergens zijn tanden in zetten - Zich ergens helemaal op concentreren.
Met je mond vol tanden staan - Niet weten wat te zeggen.
Iemand aan de tand voelen - Iemand ondervragen.
Zich met hand en tand verzetten - Zich met alle middelen verzetten.
Tot de tanden toe bewapend - Geheel bewapend.
Op je tandvlees lopen - Uitgeput zijn.
Haar op de tanden hebben - Assertief zijn.
Een tandje bijzetten - Een extra inspanning leveren.
Met lange tanden eten - Met tegenzin eten.


Met het schaamrood op de kaken - Je schamen voor iets.
Je kaken op elkaar houden - Zwijgen.
Iets aan de kaak stellen - Een schande openbaar maken.

Tanden: taal, wapens en kunst

Taal

Dieren communiceren vaak met het hele lichaam, dus ook met hun mond en tanden. Ze laten hun tanden dan goed zien. Dat kan zijn omdat ze boos of bang zijn of omdat ze zich bedreigd voelen. Een ander dier, of de mens, weet dan meteen: voor dit dier moet ik uitkijken.

Wapens

Dieren gebruiken hun tanden vaak als wapens. Om andere dieren te doden, aan te vallen of om mee te vechten.  

Kunst

Mensen gebruiken tanden soms voor kunstvoorwerpen. In de collectie van het Museon vinden we bijvoorbeeld beeldjes die gemaakt zijn uit de slagtanden van olifanten of beeldjes van van walrusivoor. 

Beeldje van walrusivoor uit Groenland, halsketting van berentanden van Indianen uit Noord-Amerika en ivoren beeldje uit Congo
Beeldje van walrusivoor uit Groenland, halsketting van berentanden van Indianen uit Noord-Amerika en ivoren beeldje uit Congo

Tanden in verschillende culturen

Bali

Wanneer jongens en meisjes op Bali de puberteit bereiken, worden hun tanden bijgevijld. Het vijlen van de tanden gebeurt tijdens een ceremonie en markeert de afsluiting van de ouderlijke zorg. In het verleden werden de tanden tot stompjes of totaal weggevijld. Het vijlen heeft een symbolische betekenis. De dierlijke en wilde neigingen van de persoon worden met het vijlen vernietigd. Hij of zij moet zich nu als volwassene gedragen en emoties leren beheersen.

Birma

Gouden tanden zijn vooral populair in Birma, maar ook in de rest van Azië. In Birma gelden gouden tanden als een teken van schoonheid.

Thailand

In Thailand, maar ook in andere Aziatische landen, wordt door veel mensen op de betelnoot gekauwd. Dat geeft het een prettig en ontspannend gevoel, maar veroorzaakt zwart verkleurde tanden en een dieprode mond. Maar de betelnootkauwers zijn erg trots op hun verkleurde mond en tanden.

Japan en Vietnam

In Japan en Vietnam was het hebben van een zwart gebit heel lang mode. Getrouwde vrouwen verfden hun tanden zwart. Op deze manier gaven ze aan dat ze hun man altijd trouw zouden blijven. Als een vrouw zwarte tanden had, dan wist je gelijk dat ze getrouwd was.

Woodabe, Afrika

Jongemannen van de Woodabe stam in Niger (Afrika) hebben een heel ander idee van mooi zijn dan wij. Het ideaal van mannelijke schoonheid is een rode of bleke huid, een rechte neus, een hoog voorhoofd dat ze krijgen door het wegscheren van het haar vooraan op het hoofd, glad haar, grote ogen en witte tanden. Die witte tanden worden nog eens extra benadrukt door de lippen zwart te kleuren.

Leessuggesties

Over het onderwerp tanden zijn veel boeken geschreven. Hieronder vindt u een aantal suggesties voor de leerlingen om zelf te lezen of om voor te lezen in de klas.

Mijn wiebeltand mag er nooit uit! Child, L ISBN 9047507444
Lola heeft voor het eerst een wiebeltand. Ze wil heel graag dat haar wiebeltand blijft wiebelen, totdat Lotta haar verteld dat er bij haar een tand uit is en ze geld gekregen heeft van de tandenfee. Lola wil dolgraag en giraffe hebben als haar tand eruit is. Dan zal de wiebeltand er toch eerst uitmoeten en zal de tandenfee de tand moeten vinden. Prentenboek met humoristisch verhaal over wiebeltanden en het wisselen van tanden.

De tandendief Schacht, L ISBN 9058381749
Prentenboek over Marie's gewisselde melktand, die 's nachts verdwijnt zonder dat er een euro voor in de plaats komt. Als bij de tweede wisseltand een week later een vriendinnetje komt logeren om de tandendief te betrappen, zien ze dat het Marie's kleine broertje is. Haar moeder zegt tegen hem 'Jouw beurt komt nog wel'. Dan gaan de meisjes slapen en droomt Marie van de tandenfee, die een beetje op haar moeder lijkt. Het verhaal eindigt zonder wakker worden en het innen van de euro.

Daar dienen tanden voor Uitgeverij Deltas ISBN 9024379725
Hoe ziet het gebit van een bruine beer eruit? Welke soorten tanden bestaan er? Waarvoor kun je tanden allemaal gebruiken? Een antwoord op deze vragen en nog veel meer vind je in dit leuke natuurboek. De eenvoudige tekst biedt vele grappige en interessante weetjes.

Het gekke bekken en gave tandenboek Baseler, M ISBN 9044319329
Je gebit is vaak het eerste wat iemand van je ziet. Met mooie, witte tanden heb je altijd een stralende lach. Maar dat niet alleen. Gezonde tanden zijn belangrijk. Je hebt sterke tanden en kiezen nodig om goed te kunnen kauwen en bijten. Hoe zorg je ervoor dat je ze een leven lang tiptop in orde houdt? Je kunt zelf veel doen voor een mooi en sterk gebit: twee keer per dag poetsen, elk half jaar naar de tandarts en letten op wat je eet en drinkt! Gekke bekken en gave tanden staat boordevol tips en handige weetjes.

Links

Meer informatie over tanden? Kijk dan eens op onderstaande sites.

Hou je mond gezond!
Educatief project van het Ivoren Kruis

Willem Wever
Antwoorden op allerlei vragen waar kinderen mee komen. Helder en duidelijk op het niveau van de leerling uitgelegd.

School TV

Met Flip de beer naar de tandarts.

Hoe kom je aan een gaatje in je tand of kies?

Hoe ziet je gebit eruit?

Hoe wordt een kunstgebit gemaakt?

Museon

Bij deze les zijn nodig:

  • Digitaal schoolbord
  • Mogelijkheid tot openen van pdf bstanden
  • Mogelijkheid tot afspelen van filmpjes met geluid
  • Flashplayer
Potvis
Andrewsarchus
Melkgebit en blijvend gebit
  Wolfman / CC
Hond
  harrymoon / CC
Haai
  dolanh / CC
Olifant
  Sander van der Wel / CC
Krokodil
Welk dier eet wat?
Van wie zijn deze tanden?
  Howard Ignatius / CC
  Ferdinand Reus / CC